Het twintigste sanctiepakket van de Europese Commissie stelt een alomvattend verbod voor op alle cryptocurrency-transacties waarbij Rusland betrokken is, een escalatie van het richten op specifieke slechte actoren naar pogingen om de rails zelf te zuiveren.
De vraag is of de EU de kosten van ontduiking voldoende kan verhogen door knelpunten onder controle te houden: gereguleerde beurzen, uitgevers van stablecoins en financiële intermediairs uit derde landen.
Het voorstel komt op een moment waarop handhavingsgegevens al een duidelijk verhaal vertellen over ontheemding.
Volgens TRM Labs daalden de stromen van en naar gesanctioneerde entiteiten via gecentraliseerde uitwisselingen tussen 2024 en 2025 met ongeveer 30%.
In dezelfde periode zijn de stromen via risicovolle, niet-KYC- en gedecentraliseerde diensten met meer dan 200% toegenomen. Rusland is niet gestopt met het gebruik van crypto voor grensoverschrijdende handel en het ontduiken van sancties. Het heeft de activiteit eenvoudigweg verplaatst naar locaties die buiten het bereik van de westerse compliance-infrastructuur liggen.
Wat is er eigenlijk nieuw en wat is al verboden?
Het Russische sanctiekader van de EU verbiedt al het aanbieden van portemonnee-, account- of bewaardiensten voor crypto-activa aan Russische onderdanen, inwoners en in Rusland gevestigde entiteiten.
Het 19e sanctiepakket ging nog verder en verbood transacties met A7A5, een aan Rusland gekoppelde stablecoin waarvan Chainalysis schat dat deze in minder dan een jaar tijd 93,3 miljard dollar heeft verwerkt.
De Commissie heeft ook specifieke infrastructuur gesanctioneerd die verband houdt met het Russische crypto-ecosysteem, waaronder platforms als Garantex en het bredere A7-netwerk.
Dus wat voegt een “algeheel verbod op alle cryptotransacties waarbij Rusland betrokken is” toe?
De meest plausibele lezing is dat het de reikwijdte buiten de bewaardiensten verruimt en ook alle EU-personen of bedrijven omvat die zich bezighouden met aan Rusland gelinkte cryptodienstverleners of Rusland-gerelateerde transacties faciliteren.
In de ontwerptaal worden facilitators uit derde landen expliciet genoemd, wat aangeeft dat de EU van plan is tussenpersonen buiten haar directe jurisdictie te vervolgen. Dit is de verschuiving van ‘sanctioneren van de actor’ naar ‘saneren van het spoor’, een poging om de infrastructuur zelf onbruikbaar te maken, in plaats van alleen maar individuele entiteiten te blokkeren.
Hoe ontwijking werkt en belangrijker is dan acteurs
Het ontwijken van sancties in crypto werkt op drie lagen: identiteit, jurisdictie en instrument.
Identiteitsontduiking is het gemakkelijkst en minst interessant, zoals valse KYC, shell-entiteiten en genomineerde accounts.
Het ontwijken van jurisdictie is waar de echte actie plaatsvindt: het routeren via niet-EU-aanbieders van virtuele activadiensten, over-the-counter bureaus, op Telegram gebaseerde makelaars en banken uit derde landen die de EU-sancties niet afdwingen.
Instrumentontduiking betekent een verschuiving naar stablecoins en op maat gemaakte betalingsrails die de traditionele bancaire knelpunten omzeilen.
Stablecoins domineren dit landschap. Chainalysis meldt dat stablecoins verantwoordelijk zijn voor 84% van het illegale transactievolume, en dat aandeel groeit naarmate de handhavingsdruk op gereguleerde beurzen toeneemt.
A7A5, de aan Rusland gekoppelde stablecoin die al door de EU is goedgekeurd, is een voorbeeld van deze strategie: een tokenized betalingssysteem dat is ontworpen om correspondentbankfuncties te repliceren zonder afhankelijk te zijn van de westerse financiële infrastructuur.
De casestudy van Garantex illustreert hoe handhaving deze rails kan verstoren, maar ook hoe snel de activiteit zich herstelt.
Garantex, een in Moskou gevestigde beurs die in 2022 door de VS werd goedgekeurd, bleef actief totdat Reuters meldde dat Tether portemonnees blokkeerde die aan het platform waren gekoppeld.
De dienst heeft de activiteiten vrijwel onmiddellijk opgeschort, wat aantoont dat uitgevers van stablecoins als beslissend knelpunt kunnen fungeren. Maar uit rapporten blijkt ook dat aan Garantex gekoppelde activiteiten zijn gemigreerd naar op Telegram gebaseerde diensten en andere offshore-locaties.
Wat er gebeurde was verplaatsing, geen eliminatie.
Stablecoins, emittenten en druk uit derde landen
Het algemene verbod van de EU kan effectief zijn als het de juiste knelpunten controleert.
De belangrijkste is de inwisseling van stablecoins. Stablecoins zoals USDT en USDC zijn instrumenten aan toonder, maar ze vereisen nog steeds op- en afritten om te worden omgezet in fiat of andere activa.
Als Tether, Circle en andere emittenten samenwerken met EU-sancties door portefeuilles te bevriezen of aflossingen te blokkeren die zijn gekoppeld aan aan Rusland gelinkte adressen, stijgen de wrijvingskosten van ontduiking scherp.
De Garantex-aflevering bewijst dat dit mechanisme werkt, althans tactisch.
Het tweede knelpunt zijn de facilitators uit derde landen. Als aan Rusland gelinkte actoren geld kunnen verdienen via uitwisselingen in rechtsgebieden die geen EU-sancties afdwingen, zal de impact van het verbod op de totale activiteit minimaal zijn.
De expliciete focus van de Commissie op facilitators uit derde landen suggereert dat men zich bewust is van dit risico, maar de uitvoering ervan is moeilijker.
De EU beschikt niet over directe handhavingsmacht ten aanzien van niet-EU-entiteiten, dus moet zij vertrouwen op secundaire sancties, diplomatieke druk of toegangsbeperkingen tot de financiële markten van de EU.
Het derde knelpunt is het toezicht op door de EU gereguleerde aanbieders van crypto-activadiensten. Als de CASP’s rigoureus hieraan voldoen, zullen de aan Rusland gekoppelde stromen die de EU-platforms raken scherp dalen. Als de handhaving fragmentarisch of traag is, domineert ontheemding.
De daling met 30% van de stromen naar gesanctioneerde entiteiten via gecentraliseerde uitwisselingen weerspiegelt al de basisconformiteit.
De toekomst voor cryptostromen tussen Rusland en de EU
De impact van een algeheel verbod hangt af van het handhavingsscenario.
Het eerste scenario is compliance-only, waarbij EU CASP’s het verbod naleven. Offshore-routes en locaties zonder KYC blijven toegankelijk. De stroom van EU-contactpunten neemt af met 20%-40% en vervolgens met 60%-80%.
60%-80% van de ontheemdenstroom verschijnt echter opnieuw via niet-EU-platforms, gedecentraliseerde uitwisselingen en op Telegram gebaseerde makelaars.
De totale aan Rusland gekoppelde crypto-activiteit verandert nauwelijks, en de EU verliest zichtbaarheid en invloed.
Het tweede scenario betreft een chokepoint-squeeze, waarbij de EU coördineert met de uitgevende instellingen van stablecoin en zich richt op facilitators uit derde landen door middel van secundaire sancties of beperkingen op de markttoegang.
De stroom van EU-touchpoints daalt met 50%-75% naar 25%-50%. De ontduikingskosten stijgen scherp: grotere spreads op over-the-counter-markten, meer tussenpersonen, grotere afhankelijkheid van op maat gemaakte rails zoals A7A5. De totale activiteit gaat door, maar Rusland betaalt een premie op het gebied van wrijving en tegenpartijrisico.
Het derde scenario valt onder een symbolische handhaving. De unanimiteit stokt, het toezicht blijft ongelijkmatig en het bereik van derde landen is zwak. De EU-touchpointstroom daalt met 0-20% naar 80%-100%.
Ontduiking past zich sneller aan dan handhaving. Het verbod wordt eerder een diplomatiek signaal dan een operationele beperking.
| Scenario | Wat handhaving eigenlijk doet | Impact van EU-touchpointstromen (bereik) | Ontwijkingskanaal dat groeit | Netto resultaat | Voorlopende indicatoren om in de gaten te houden |
|---|---|---|---|---|---|
| Alleen compliance | EU CASP’s voldoen; offshore blijft open | −20% tot −40% | Offshore CEX/OTC/Telegram + DEX | Zichtbaarheid van de EU verminderd; totale activiteit veranderde weinig | EU CASP-handhavingsacties; offshore-volumes |
| Chokepoint-squeeze | De EU sluit zich aan bij emittenten en richt zich op facilitators uit derde landen | −50% tot −75% | Op maat gemaakte rails (A7A5-achtig), tussenpersonen met een hoger risico | Hogere wrijving/kosten; enige beperking | Emittent bevriest/aflossingsblokkeringen; secundaire sancties; nalevingsverschuivingen in derde landen |
| Symbolisch/fragmentarisch | Trage unanimiteit + ongelijk toezicht | −0% tot −20% | Alles wordt zoals gewoonlijk omgeleid | Diplomatiek signaal; minimaal operationeel effect | Vertragingen, uitzonderingen, zwakke handhaving |
Wat bepaalt feitelijk de uitkomst
De uiteindelijke wetstekst is van belang. Als het verbod “transacties” nauw definieert, en alleen betrekking heeft op directe overdrachten tussen EU-entiteiten en aan Rusland gelinkte adressen, is het gemakkelijker om dit via tussenpersonen te omzeilen.
Als de reikwijdte echter breed wordt gedefinieerd en iedere EU-persoon die aan Rusland gelinkte crypto-activiteiten faciliteert, wordt de handhaving een grotere uitdaging, maar neemt de potentiële impact toe.
Samenwerking met stabiele muntenuitgevers is belangrijker. Tether en Circle zijn particuliere bedrijven, geen EU-agentschappen. Als ze de naleving van sancties als een kostenpost beschouwen in plaats van als een strategische prioriteit, mislukt de handhaving. Als ze het blokkeren van portemonnees en het weigeren van inwisselingen beschouwen als een noodzaak voor reputatie en regelgeving, worden de rails veel moeilijker te gebruiken.
De druk van derde landen is het belangrijkst voor de beheersing van de ontheemding.
Als Rusland zonder wrijving kan uitbetalen via beurzen in de VAE, Turkije of Centraal-Azië, leidt het EU-verbod de geldstromen om. Als de EU secundaire sancties of markttoegangsbeperkingen kan opleggen die banken en CASP’s uit derde landen dwingen te kiezen tussen toegang tot de EU en aan Rusland gelieerde bedrijven, zullen de kosten voor ontduiking scherp stijgen.
A7A5-activiteit is de leidende indicator. De EU heeft zich al gericht op het token en het bredere A7-netwerk.
Als het transactievolume verder migreert naar op maat gemaakte stablecoin-rails die de door de EU gereguleerde infrastructuur niet raken, geeft dit aan dat het verbod functioneert als een verplaatsingsmechanisme in plaats van als een beperking.
Het eerlijke eindspel
De EU kan de Russische cryptoroutes duurder en minder handig maken.
Gereguleerde EU-beurzen en bewaarders zullen hun deuren sluiten voor aan Rusland gekoppelde stromen, en de nalevingsbasis zal strenger worden.
Maar tenzij de EU de uitgevende instellingen van stablecoins kan controleren, kan coördineren met toezichthouders uit derde landen en consistent toezicht kan houden op haar eigen CASP’s, zal het algemene verbod meer functioneren als een omleidingsbevel dan als een shutdown.
Rusland zal crypto nog steeds gebruiken voor grensoverschrijdende handel en om sancties te omzeilen. Het zal dit alleen doen via locaties die de EU niet kan zien, tegen kosten waarvan Rusland al heeft laten zien dat het bereid is te betalen.